Geen vraag naar meer opvang bij kansarmen
16 maart 2009
Taalachterstand leidt tot onderwijsachterstand. Zoveel is zeker, en dat wordt nogmaals herhaald door Gents onderzoeker Jan Peeters (DS,16/3). Er bestaat bovendien een duidelijk verband met kansarmoede. Kinderen uit armere gezinnen, ongeacht hun culturele achtergrond, kennen tweemaal minder woorden dan kinderen uit gegoede gezinnen. De focus wordt gelegd op het belang van voldoende en degelijke kinderopvang.
Dit is een juiste analyse. Echter, de beleidsvoorstellen die daarop volgen raken volgens mij de kern van het probleem niet. Zo wordt er gepleit voor meer aanbod aan kinderopvang tout court. Dit lijkt me een eenzijdige benadering. Er is zeker een grotere vraag naar kinderopvang maar die vraag komt vooralsnog niet van kansarme ouders. Wel van middenklasse tweeverdieners die tijdens de werkuren degelijke opvang wensen voor hun oogappel. Dat is zowel economisch als sociaal een terechte zorg. Maar wat met de vraag naar meer kinderopvang bij kansarme ouders? Die is volgens mij ondermaats. Het zijn niet de armere ouders die staan te roepen voor meer opvang, en bij uitbreiding meer kleuteronderwijs. Nochtans wringt net daar het schoentje. De aanwezigheid van kansarme peuters in kindertuinen mag problematisch genoemd worden. De situatie wordt nog prangender in de kleuterklasjes.
Er moet met andere woorden gewerkt worden aan zowel de aanbodzijde (voldoende goede kinderopvang) als aan de vraagzijde (kansarme peuters in de opvang krijgen).
Hierbij is doelgerichte communicatie de achillespees. Deze ouders benaderen en overtuigen van het belang van de peutertuin en kleuterschool voor de ontwikkeling van het kind is geen evidentie. Naast veel energie en goodwill heb je hiervoor ook een sterk netwerk voor nodig. Lokale overheden zijn het best geplaatst om samen met scholen, Kind&Gezin en wijkwerkingen de ouders te overtuigen van het nut om hun kinderen naar een peutertuin of kleuterschool te brengen.
Ik pleit daarnaast voor het instellen van de leerplicht op 3 jaar in plaats van 6 jaar zoals nu het geval is. Zo heb je een stok die de instroom van kansarme kleuters afdwingt. Dit moet gepaard gaan met een degelijke controle op de effectieve aanwezigheid van de kinderen op school.
De wortel aan de andere kant bestaat erin kinderopvang en kleuteronderwijs voor iedereen toegankelijk te maken. Als basisrecht voor iedereen zouden die dan ook gratis moeten zijn. Zoals uit het rapport van econoom James Heckman blijkt, betaalt een dergelijke investering zich op termijn terug met goed opgeleide werkkrachten die een performante kenniseconomie zoals de onze blijven garanderen en versterken.
Het is dus een en-en-verhaal. Door controle van het schooltraject zowel aan de vraag- als de aanbodzijde, gaande van peutertuin tot arbeidsmarkt, kan op tijd ingegrepen worden.
Kwaliteit en meer plaatsen aanbieden moet hand in hand gaan met het stimuleren van kansarme ouders om gebruik te maken van dé hefboom voor emancipatie, namelijk onderwijs. Want de deelnamekloof tussen arm en rijk gaapt, ook in Vlaanderen.