Reanimeer de sociale leerkracht
07 september 2011
|
|
‘Education cannot compensate for society’ stelde Bernstein in 1970. Met die uitspraak wou de Britse socioloog duidelijk maken dat het schoolsysteem zich weer op haar kerntaken moest concentreren en de opvoedende taken, zoals opvang na de schooluren en het organiseren van sociale activiteiten ten voordele van de minderbedeelden, moest laten varen want ze tastten de kwaliteit van onderwijs aan. Leerkrachten worden teveel belast met het oplossen van wat zich buiten de schoolmuren afspeelt. Oplossen van armoede en uitsluiting waren volgens hem niet de taak van het onderwijs, enkel de gedegen kennisoverdracht behoorde daartoe. Dit geeft een sterk déjà vu-gevoel bij het huidige pleidooi van velen voor een ‘terugkeer naar de essentie van onderwijs’. Aan de basis gaat het over de immer voortdurende stress tussen 2 polen: de focus op kennisoverdracht enerzijds en het bijkomstig actief creëren van kansen en ontwikkelingsmogelijkheden voor kinderen die een ongelijke start kennen anderzijds. Die slinger beweegt sinds de geëngageerde jaren 60 regelmatig van de ene pool naar de andere. |
Ik ben het niet eens met de analyse dat de slinger is doorgeslagen waardoor kennisoverdracht in het verdomhoekje is terechtgekomen, terwijl het onderwijs teveel met oefeningen van volksverheffing bezig is. Integendeel, de sociale uitdagingen van de groeiende schooluitval en kansarmoede dwingen ons moreel en economisch om zelfs nog een extra tandje bij te steken: de rol van de leerkracht als emancipator versterken terwijl de kwaliteit gegarandeerd blijft. Een basisvoorwaarde is dat aan de jobinhoud en -voorwaarden gesleuteld wordt.
De roep om terugkeer naar hoe het vroeger was, is een bange reactie die de huidige maatschappelijke evoluties op een bijna nihilistische manier negeert.
Kerntaken
Aangezien de wereld evolueert zou je dat ook van het onderwijs kunnen verwachten. In onze steden is de vraag (of eerder wanhopige roep) van jonge werkende ouders naar ondersteuning op vlak van opvang en opvoeding niet bij te houden. Vandaag is het opvoedingproces een gezamenlijke onderneming (net zoals vóór de jaren 70) van gezinnen, scholen en verenigingen allerhande. In mijn ogen heeft het onderwijs 4 belangrijke kerntaken: onderwijs, opvoeding, opvang en ontwikkeling. Deze vier O’s vertegenwoordigen fundamenten die voor samenhang zorgen in de samenleving en ouders ademruimte geven om carrière (dus inkomen en aspiraties) en gezin op een haalbare manier te combineren. Uiteraard is het cruciaal om de ouders (zeker de meest kwetsbare) te betrekken bij het realiseren van de 4 O’s . Samen kunnen ze het net sluiten tegen vroegtijdige schooluitval.
Kwaliteit
Wat met de gepercipieerde kwaliteitsdaling? Een vreemd gegeven, want ik zie in mijn thuisstad Leuven duizenden extra studenten per jaar zich inschrijven (terwijl het geboortecijfer niet stijgt)? Ook het aantal afgestudeerden neemt toe. Blijkbaar zijn alsmaar meer jongeren best in staat universiteitsstudies aan te vatten en af te werken. Dat duidt op een democratischer en kwaliteitsvol lager en middelbaar onderwijs dat de jongeren hierop voorbereid.
Waar het wel aan schort is de voorbereiding van toekomstige leerkrachten op de complexe realiteit in de klas. Ik spreek van kansarmoede, cultuurverschillen, gedragsproblemen, sociale en mentale moeilijkheden bij leerlingen. Naast leerkracht, moet je inderdaad ook psycholoog en pedagoog zijn. Die voorbereiding gebeurt best door het aantal stageuren fors op te krikken en in te vullen met alternatieve stages zoals studiebegeleiding, zomerscholen en andere educatieve projecten. Op die manier krijg je een win-win-situatie: scholen en verenigingen beschikken over extra mankracht om de moeilijke doelgroepen van leerlingen aan te kunnen en de studenten op hun beurt zijn beter voorbereid en doen een pak ervaring op die ze later kunnen inzetten.
Jobtevredenheid
Hoewel nog nooit zoveel leerkrachten afstudeerden, stappen er alsmaar minder daadwerkelijk in het onderwijs. Uit mijn ervaringen en gesprekken met de jongafgestudeerden, blijkt vooral het ontbreken van een klimaat waarin je echt kan werken aan verandering de doorslag te geven voor die negatieve keuze. Jonge gemotiveerde krachten willen niet stiefmoederlijk behandeld worden binnen een rigide systeem. En dat is het onderwijs vandaag weldegelijk: het statuut van de leerkracht is plat gereguleerd (op driftig initiatief van de vakbonden). We moeten ernstig de discussie durven aangaan over de vervanging van het huidige systeem van vaste benoemingen door een nieuw model waarbij positieve inzet, engagement en werkomstandigheden mee doorwegen in de verloning van leerkrachten. Onderwijs is teveel een onderonsje geworden waarbij het moeilijk is om talent van buitenaf aan te trekken. Zo is het bijvoorbeeld niet eens mogelijk om anciënniteit uit de privé mee te nemen voor een boekhouder die de overstap wil maken naar het secretariaat van een school. Dat is problematisch zowel voor het aantrekken van talent als voor het draaiende houden van de schoolfabriek.
Leerkracht is een sociaal beroep bij uitstek. Het is in deze sector dat je sociale innovatie en ondernemerschap zou mogen verwachten. Of met andere woorden: education CAN compensate for society.
Mohamed Ridouani
Schepen van onderwijs in Leuven
Reacties
interessante bijdrage die u in de krant publiceerde. Maar ... de homologatieprob lemen in de EU gelden ook voor wagens op fossiele brandstoffen. Daarvoor lobbyden de producenten met als doel het kopen van een wagen in een land waar de prijs lager ligt te ontmoedigen. De EU onderneemt terzake niets. Maar u moet niet klagen. Notabene uw eigen invloedrijke PES heeft terzake nog NIETS gedaan voor de consument. En die PES vond het ook goed om de Duitse fabrikanten te steunen (samen met anderen) toen die zich jarenlang verzetten tegen de verplichte roetfilter voor dieselwagens omdat ze de technologie van Jappen en Fransen nog niet hadden geëvenaard. Durft u dat ook in de krant schrijven?
Mvg,
R. Rijs.